• +387 51 491 555
  • Ova adresa el. pošte je zaštićena od spambotova. Omogućite JavaScript da biste je videli.

MS KOLUMNE

Uticaj političkih događaja na finansijska tržišta

Koliko su politika i ekonomija neodvojive najbolje pokazuje finansijsko tržište. Intenzitet uticaja stohastičkih impulsa koji pokreću kretanja na berzi, u oba smjera, zavisi od mogućih posljedica koja događaji koji su proizveli te impulse mogu imati na investitore i realno stanje u okolini od koje dato tržište zavisi.

Berze, primjera radi, ne prave razliku oko prirode nastanka impulsa, između toga da li je to ratoboran govor političara, prirodna nepogoda, afera sa izduvnim gasovima, najavljeno dizanje kamatnih stopa ili granatiranje susjedne države. Istina je da investitori, čija reakcija uzgred može zakasniti ili biti pretjerana, nikada ne praštaju.

Tržišna kretanja na finansijskom tržištu nastaju kao rezultat kolektivnog djelovanja investitora te se formiraju trend, a koji se manifestuje u promjenama cijena hartija od vrijednosti, u prvom redu akcija.

Trendovi zavise od faktora koji se mogu razložiti na fundamentalne, čiji uticaj zavisi od konkretne finansijske pozicije pojedinačnog emitenta, tehničkih faktora koji se odnose na ekonomske osobenosti tržišta, te faktori povezani sa sentimentom investitora što, drugim riječima, znači da su takve berzanske aktivnosti investitora izvedeni iz njihove individualne i kolektivne psihološke percepcije događaja, od političkih slučajeva do izjava uticajnih ekonomista.

Ujedno, realne cijene akcija spadaju u indikatore koji predviđaju privredne cikluse, odnosno u varijable čiji trend sistematski prednjači kretanju realnog BDP-a.

Finansijska tržišta anticipiraju koja će biti sljedeća faza privrednog ciklusa te, na primjer, realne cijene akcija padaju 2 kvartala prije početka silazne putanje što predstavlja rezultat promjene ponašanja investitora koji, očekujući da će u silaznoj putanji profitabilnost biti manja, smanjuju investicije prije nego što se privreda našla u recesiji, te ujedno potvrđuju visok uticaj sentimenta investitora na tržišna kretanja.

Kada je riječ o državi i ekonomskoj politici, prirodno dolazimo do kategorije ekonomskog sistema. Ukoliko se politika posmatra kao dobronamjerno tijelo koje se brine o blagostanju zemlje, pristup se značajno mijenja kada se uzme u obzir da državom upravljaju političari kojima je stalo da budu izabrani i da ostanu na vlasti. Tada ekonomska politika biva formirana na osnovu uticaja političkih prilika, i recipročno, privredne okolnosti se djelimično formiraju pod uticajem političkih prilika čime se krug zatvara. S obzirom da sentiment zavisi od individualnog i kolektivnog gledišta investitora, politika koja, što direktno što indirektno, zavisi od ekonomskih pokazatelja nastoji da utiče na psihološku percepciju privrednog sektora o trenutnom i budućem ekonomskom stanju.

Iako se faktori uzajamne kauzalne veze politike i ekonomije mogu različitno manifestovati, karakterističan primjer istaknutog uticaja psihološke percepcije političkih događaja formirane od strane investitora na berzanska kretanja je frankfurtska berza tokom 1930-ih godina prošlog vijeka.

Tokom 1920-ih, Njemačka privreda je iskusila ozbiljan problem nekontrolisanog rasta inflacije koji je bio posljedica, uz poslije Veliku depresiju koja je zahvatila čitav svijet, pokušaja države da ublaži odliv novca usljed plaćanja velikih ratnih reparacija za štetu nanesenu evropskim državama u 1. svjetskom ratu. Da bi stavio inflaciju pod kontrolu, državni aparat se, uz denominaciju marke, odlučio za povećanje kamatnih stopa koje je za rezultat imalo smanjenje investicija, kreditnu krizu te rast ionako velike nezaposlenosti. Kao indikator katastrofalnog stanja u privredi, njemački Cdax indeks kao reprezent kretanja cijena svih akcija na primarnom tržištu frankfurtske berze, je u periodu od godinu i po dana (1930-1931) pao za 54%. Predstavljajući kakav-takav program ekonomskog oporavka, Hitler je iskoristio to, za stanovništvo veoma teško, stanje i pretvorio ga u glasove početkom treće decenije 20. vijeka, a svoje političke nastupe u pozitivne impulse investitorima.

Hitlerovi populistički govori nakon ulaska u vlast 1932. godine o ekonomskoj obnovi države i prestanku izvršavanja obaveza iz Versajskog sporazuma (32 milijarde tadašnjih maraka), uticali su na sentiment investitora koji su anticipirali moguće povećanje ekonomske aktivnosti, tako da je, prije bilo kakvih konkretnih mjera u roku od samo godinu dana Indeks na vrijednosti dobio 51%.

Izvor: Wealth, War & Wisdom, Barton Biggs, 2008

Već narednih godina (1933-1937), nemali rast Indeksa od 30% posljedica je uticaja tehničkih i fundamentalnih faktora, a kao dio sveopšteg rasta proizvodnje i investicija, najvećim dijelom u vojnoj industriji.

Iako je njemački BDP u periodu od 1932-1938 godine porastao za 66%, ekonomija Njemačke se izobličila usljed podređenosti vojnoj proizvodnji što je rezultiralo rastom zabrinutosti kod investitora te je formiran sentiment da je Hitler „otišao predaleko“ sa mjerama, tako da je, iako je industrijska proizvodnja i dalje rasla i nije postojao nijedan fundamentalan i tehnički razlog za to, Cdax Index za manje od godinu i pred samo izbijanje II svjetskog rata, pao za 12,50%.

Po izbijanju II svjetskog rata pa sve do poraza kod Staljingrada, berzanska kretanja u Njemačkoj su više zavisila od psihologije i sentimenta investitora nego od konkretnih tržišnih činilaca.

Krajem 1939. godine međutim, poprilično prije Blickriga, cijene akcija su počele da predviđaju vojne pobjede iz 1940. godine. Blickrig euforija je nakon napada na Poljsku i početnih vojnih pobjeda „uzdrmala“ tržište, tako da je Cdax Index, pošto je berza povjerovala u osvajanje Evrope i posljedično širenje tržišta, do Bitke za Britaniju krajem 1940. godine porastao za cijelih 35 procenata. Ponovo bez presudnog uticaja temeljnih faktora, iako je rast industrijske proizvodnje naknadno povećavan pretvarajući civilne fabrike u vojne, te prateći rastući obim njemačke „spoljne aktivnosti“.

Optimizam njemačkih investitora koji je vodio kretanje Cdax Indeksa tokom posmatranih godina bio je najveći 1941. godine, pred juli mjesec i Bitku za Moskvu, kada se blagonaklono gledanje nosilaca biznisa u budućnost pokazalo kao pretjerano i neosnovano. Do kasne jeseni 1941. berlinsko tržište je osjetilo da Hitlerova sreća, njegova nepogrešivost blijedi i da je njemački vojni zamah dostigao svoj vrhunac, iako je industrija funkcionisala punim kapacitetom do početka 1943. godine.

Iz grafikona vidljivo je da je operacija Barbarosa bila početak kraja kako njemačke vojne dominacije u Evropi, tako i povjerenja u njemačko tržište kapitala. Invazija na Rusiju je zapamćena kao najsnažnija vojna ofanzija u ljudskoj istoriji, dok su Nijemci njen rezultat dobro zapamtili kao najveći krah na berzama u njemačkoj istoriji. Zaslijepljeno prethodnim vojnim pobjedama i vjerom u uspjeh, tržište kapitala nije odreagovalo čak i kad je već krajem 1941. godine privreda usljed „pregrijanosti“ stagnirala. Cijene su zaleđene ubrzo po prvim glasinama o ishodu sukoba kod Staljingrada, prije nego što su investitori uspjeli uopšte i da odreaguju.

Istorija sugeriše kako tržišni šokovi usljed geo-političkih događaja obično ne traju predugo. Ipak, tržišna distorzija koja nije zasnovana na realnim osnovama, već je rezultat promptne promjene povjerenja privrednog sektora u tržište, kreira šokove koji u najboljem slučaju mogu značiti finansijski gubitak pojedinog investitora, a u najgorem značajne posljedice po cjelokupno tržište ukoliko se formira lančana reakcija. Volatilnost generisana tržišnim šokovima povećava rizik, dok se prinosi smanjuju, što ima negativne posljedice na cjelokupnu privredu.

Kao dodatak, zanimljiva je činjenica da je istaknuta visoka inflacija tokom dvadesetih godina 20. vijeka ostavila veliki ožiljak u njemačkoj svijesti i shvatanju ekonomije, nakon čega je proglašena za najveće zlo ekonomije. Od tada, do danas, stopa inflacije u Njemačkoj nije prešla 8 procenata.

Autor: Bojan Bundalo, rukovodilac Front office – investicioni menadžer